 Адчуўшы для сябе пэўную небяспеку, звязанаю з маўклівым бунтам вуліцы, наша кіраўніцтва агучыла «новы эканамічны курс». Сутнасць яго такая: нічога ў падыходах не змяняем, але будзем весці прыватызацыю і сустракаць хлебам-соллю інвестыцыі. Паспрабуем паглядзець на гэтыя працэсы знутры.
Навошта ж патрэбна прыватызацыя? Як прыклад, разгледзім дзейнасць нашых прыватных і дзяржаўных прадпрыемстваў. Здаецца, ужо даўно не сакрэт, што нешматлікія нашы прыватнікі працуюць больш эфектыўна. Дасягаецца гэта, як правіла, толькі за кошт лепшай матывацыі і адноснай свабоды ў прыняцці рашэнняў. Падкрэсліваю, асноўны чыннік тут – матывацыя і свабода кіраўніцтва. Нават на дзяржпрадпрыемствах кіраўнікі , якія працуюць за ідэю, жывуць сваёй працай, атрымліваюць вынікі не горшыя за прыватнікаў. Але пры адсутнасці матывацыі такі ход справаў – выключэнне. Менавіта таму лічыцца, што прыватызацыя перадае прадпрыемства ў рукі матываванага гаспадара і павялічвае эфектыўнасць працы.
Толькі нам да той прыватызацыі пакуль далёка. Зараз асноўная маса дзяржаўных прадпрыемстваў трымаецца бадай што дзякуючы бюджэтнаму пераразмеркаванню, а хутчэй праз друк грошай і «інфляцыйны падатак». Сярод гэтага дзяржаўнага поля там-сям, як краскі сярод пустазелля, квітнеюць прыватнікі. Яны ў адсутнасць паўнавартаснай канкурэнцыі з боку дзяржсектара практычна могуць ствараць з дазволу ўладаў любыя магчымыя ў нашай краіне аб’ёмы прыбытку.
Чаму ж не спяшаецца наша кіраўніцтва з прыватызацыяй? Бо будзе шмат прыватнікаў, пачнецца канкурэнцыя, а там, глядзіш, з’явіцца ў іх спакуса паслаць «вертыкаль» падалей. А так і нешматлікія бізнэсмены пры справе і на кароткім ланцужку, і народ, бачачы заняпад у эканоміцы, спадзяецца толькі на дапамогу «зверху». Таму, на жаль, галоўная мэта многіх «прыватызатараў» – не рост эфектыўнасці, а захаванне кантролю над эканомікай.
Яшчэ мне цікавыя размовы пра інвестыцыі. Марыць – добрая справа. Толькі сумняваюся, што нехта з сур’ёзных заходніх бізнэсменаў укладзе грошы ў нашу эканоміку. Можа быць «Газпрам» купіць трубу, бо ведае, што без расійскага газу яна і нам непатрэбная. Могуць набыць сотавых аператараў ці банкі, бо цана адносна невялікая, а прыбытак гарантаваны на дзесяцігоддзі наперад. Кітайцы могуць пабудаваць у крэдыт пад гарантыю нашага ўраду які-небудзь завод са свайго абсталявання, якое праз невысокую якасць нікому болей не ўпіхнеш. А што яшчэ?
Прыватызацыя і інвестыцыі – гэта вельмі тонкія інструменты. Нават урады краінаў, якія шчыра хочуць рэфармаваць і зрабіць больш канкурэнтнымі свае эканомікі, сутыкаюцца з процьмай цяжкасцяў. Адна з галоўных – вынішчаны за камуністычныя гады слой ініцыятыўных, працавітых і прынцыповых грамадзянаў. Таму і адказны чыноўнік, і кіраўнік прадпрыемства пры прыняцці рашэнняў далёка не заўсёды ставіць эканамічны эфект вышэй за асабістыя мэты. Менавіта таму ёсць небяспека, што прыватызацыя абернецца пылам у вочы народу альбо прывядзе да хуткай страты эканамічнага суверэнітэту.
Андрэй Юркоў |
