|
Па звестках гісторыкаў, першыя людзі з’явіліся на тэрыторыі сучаснага Горацкага раёну ў эпоху мезаліту (X-VII ст. да н.э.). Аб гэтым сведчаць знойдзеныя рэшткі тагачасных стаянак ля в.Вялікія Шарыпы і Пнеўшчына. Напачатку Нашай эры тут жылі плямёны балтаў. Са старажытных гарадзішчаў таго часу найбольш буйныя і вядомыя тыя, што знаходзяцца ля вёсак Горы і Мікадзімава. У другой палове I тысячагоддзя ў вярхоўях р.Проня з’явіліся крывічы.
У X-XI вяках сучасныя Горацкія землі ўваходзілі ў склад Кіеўскай Русі, а з адасабленнем у XI ст. – Полацкага княства.
Першыя пісьмовыя звесткі пра тэрыторыю раёна вядомыя з ХII стагоддзя, калі гэтыя землі належалі Смаленскаму княству. У 1497 г. У “Літоўскай метрыцы” ўпершыню з’явіўся запіс пра сучасную в.Горы. Горкі ўпершыню ўзгаданыя ў такім жа дакуменце ў 1544 г.
На мяжы ХIII-XIV вякоў Горацкая зямля увайшла ў склад ВКЛ.
У 1619 годзе Горкі атрымалі ад Ільва Сапегі “Статут аб вольнасцях”. На той час наш горад быў рамесленым цэнтрам.
У 1676 г. у Горках было заснаванае праваслаўнае брацтва, пры ім – школа.
Падчас Паўночнай вайны ў 1709 годзе тут спыняўся Пётр І. Пагорак, дзе стаяў ягоны шацёр, зараз завецца Пятровай горкай.
У 1717 годзе горад з навакольнымі землямі набыў князь Меншыкаў і валодаў імі да высылкі ў Сібір у 1727 годзе.
Пасля канчатковага пераходу пад уладу Расіі ў 1772 годзе Горацкая зямля была падзеленая паміж Аршанскім, Чавусскім, Мсціслаўскім і Копысскім уездамі.
Напрыканцы ХVIII стагоддзя Горкі сталі ўласнасцю графа Салагуба.
З ліпеня па лістапад 1812 г. Горацкая зямля знаходзілася пад акупацыяй французскіх войск.
У 1828 г. за невыкананне абавязальніцтваў па забеспячэнні арміі Кутузава ў 1812 г. харчаваннем, урад вырашыў канфіскаваць Горы-Горацкі маёнтак (Ён уключаў на той час 15 фальваркаў, 2770 прыгонных і 1760 дзесяцін зямлі) у графа Л.Салагуба.
15 жніўня 1840 г. адбылося ўрачыстае адкрыццё Горы-Горацкай земляробчай школы, якая ў 1848 г. была пераўтворана ў земляробчы інстытут. У 1859 г. былі адчынены каморніцка-таксатарскія курсы.
Школа мела 2 разрады: 1-ы (ніжэйшы) і 2-і (вышэйшы). Тэрмін навучання ў кожным – 3 гады. У 1848 г. ніжэйшы разрад пераўтвораны ў земляробчае вучылішча з 4-гадовым тэрмінам навучання, а Вышэйшая сельскагаспадарчая школа – у Горы-Горацкі земляробчы інстытут.
Інстытут існаваў у 1848-1864 і 1919-1925 гг. Гэта першая ВНУ сельскагаспадарчага профілю ў Беларусі. У розныя гады ў інстытуце навучалася ад 112 да 222 студэнтаў. За ўдзел студэнтаў і выкладчыкаў у паўстанні 1863-1864 гг. інстытут у 1864 годзе быў пераведзены ў Санкт-Пецярбург. У 1919 г. адноўлены ў Горках.
У Горацкім гісторыка-этнаграфічным музеі знаходзяцца фотакопіі пісем Т.Р.Шаўчэнкі, якія ён дасылаў прафесару Н.Ф.Каралёву. Існуе версія, што аўтарам беларускай паэмы "Тарас на Парнасе" з'яўляецца студэнт нашага ВНУ. З 1851 па 1853 год тут вучыўся П.А.Бахмецьеў, прататып галоўнага героя рамана М.Г.Чарнышэўскага "Што рабіць?" Рахмецьева.
Сярод выпускнікоў інстытута вядомыя вучоныя А.В.Саветаў, І.А.Сцебут, А.М.Бажанаў, А.П.Людагоўскі, І.М.Чарнапятаў і інш.
1852 г. Выйшаў першы том “Записок Горы-горецкого земледельческого института» - першага ў Расейскай імперыі перыядычнага сельскагаспадарчага навуковага выдання.
У 1861 годзе мястэчка Горкі пераведзена ў стан павятовага горада, і быў утвораны Горацкі павет. Існаваў па 1924 г. Плошча складала 2487 кв. вёрст, насельніцтва каля 80 тыс.чал.
У канцы ХIX ст. уключаў 12 валасцей: Баеўскую, Гарадзішчанскую, Горацкую, Дубровенскую, Любініцкую, Маслакоўскую, Нічыпаравіцкую, Пугляеўскую, Раманаўскую (з кастр.1918 г. Ленінская), Саўскую, Святошыцкую, Хаўбнянскую.
Была заснавана гарадcкая дума.
У 1862 г. сфарміравалася падпольная студэнцкая арганізацыя.
У наступным годзе паўстанцы на чале з Людвігам Звяждоўскім, паплечнікам Кастуся Каліноўскага, вызвалілі Горкі ад царызму. Але паўстанне было задушана.
1867 г. Урадам зацверджанае палажэнне аб гербе горада.
У 1888 г. дзейнічала 7 паўкустарных прадпрыемстваў, у 1900 - 29, а ў 1904 - 34.
Напачатку 1902 года ў Горках была арганізаваная першая сацыял-дэмакратычная група, а ў 1903-04 г.г. – арганізацыі сацыял-дэмакратаў і Бунда.
7 красавіка 1919 г. Горацкія сярэднія сельгасустановы рэарганізаваныя ў Горацкі сельскагаспадарчы інстытут. У гэтым жа годзе, 10 кастрычніка, пачала працаваць Беларуская сэкцыя студэнтаў інстытуту.
1921 г. Пачаў працаваць ўчастак чыгункі Ворша-Крычаў, які праходзіў праз Горкі. Пабудаваны будынак чыгуначнай станцыі “Беларускія Горкі” (з 1930 г. – Пагодзіна”).
17 ліпеня 1924 года утворана Аршанская акруга, у склад якой увайшоў Горацкі павет.
5 жніўня 1925 года ўтвораная Беларуская акадэмія сельскай гаспадаркі імя Кастрычніцкай рэвалюцыі. У 1926 г. тут адкрыты двухгадовы ўніверсітэт для сялян (з 1930 г. – калгасны універсітэт)
22 кастрычніка 1930 г. Выйшаў першы нумар раённай газеты “Ленінскі шлях”.
Напачатку ліпеня 1941 раён быў захоплены фашыстамі. За гады акупацыі было спалена 110 вёсак, загінула каля 8 тыс. жыхароў.
У кастрычніку 1943 г. была вызваленая ўсходняя частка раёна, а 26 чэрвеня 1944 г. раён быў вызвалены поўнасцю.
12 кастрычніка 1943 года пад в.Леніна ўпершыню ўступіла ў бой з фашыстамі 1-я дывізыя польская дывізія імя Тадэвуша Касцюшкі.
1948 г. сельскагаспадарчы інстытут рэарганізаваны ў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію.
У 1953 г. у Горках была заснаваная музычная школа, а ў 1957 – адкрыты Дом піянераў.
5 жніўня адкрыта паветраная лінія Горкі-Менск. Пачаў працаваць аэрапорт, які зараз не функцыянуе.
У 1967 годзе пабудаванае штучнае возера на р.Парасіца. На яго беразе закладзены парк імя 50-годдзя Кастрычніцкай рэвалюцыі.
1968, 12 кастрычніка у в.Леніна адбылося ўрачыстае адкрыццё мемарыялу савецка-польскай баявой садружнасці.
1974 г - у в.Леніна пачало працу Горацкае педагагічнае вучылішча. Адчынены будынак аўтавакзала.
1975 г. – пабудаваны мемарыял “Смуткуючая маці”. Ля яго запалены Вечны агонь.
1984 г. – заснаваны раённы гісторыка-этнаграфічны музэй.
1987 г. Пачаў працаваць гарадскі стадыён.
1989 г. Частка тэрыторыі раёну перададзеная ў склад новаўтворанага Дрыбінскага раёну
1999 г. Пачала выдавацца першая ў Горках прыватная газета “Региональные ведомости”.
З 2007 г. у горках працуе сайт horki.info ).
|