Шапавалы-катрушнікі

Напрыклад, мала хто чуў пра мясцовае рамяство, якое ў былыя часы карміла цэлыя сёлы, а цяпер магло б стаць “фішкай” Дрыбіншчыны. Я маю на ўвазе шапавальства. З самога слова зразумела, што майстар валяў (вырабляў з поўсці) шапкі. Але гэта былі не толькі шапкі, але і валёнкі, рукавіцы ды розная іншая вопратка, цёплая і ўтульная. Катрушніцтва (а гэта другая назва шапавальскай справы) было ў сівыя часы крыніцай даходаў для многіх сем’яў. Яны хадзілі па суседніх вёсках, збіралі заказы, выраблялі патрэбную вопратку з воўны – авечай поўсці. Наўзамен гэтыя людзі атрымлівалі часцей нейкія прадукты (зерне, сала, малако).

Шапавалы нават прыдумалі сваю цэхавую мову (“катрушніцкі лемязень”), у якой было ўсяго 915 словаў. Дзякуючы гэтаму прафесійнаму слэнгу майстры захоўвалі сакрэты свайго рамяства і кантактавалі паміж сабою. Назва “дрыбінскія шапавалы” стала прымаўкай, а самі шапавалы сталі вядомыя далёка за межамі Дрыбіншчыны. Характэрна, што словы штучнага “катрушніцкага лемязню” маюць беларускамоўнае гучанне, што пацвярджае гістарычнае нацыянальнае паходжанне мясцовага насельніцтва.

Вайна і мір

Засяленне Дрыбінскай зямлі пачалося 10-12 тысяч гадоў таму. Пачынаючы з IX-X стагоддзяў тут сяліліся прабацькі беларусаў – крывічы і радзімічы. З ХI веку Дрыбінскія землі ўваходзілі ў склад Віцебскага, а пасля – Смаленскага і Мсціслаўскага княстваў. З XIV па XVII вякі Дрыбіншчыны была часткаю беларуска-балцкай дзяржавы Вялікага княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай.

У тыя часы Дрыбін граў “другую ролю”. На першым плане фігуравала вёска Расна, якая тады была цэнтрам мясцовага жыцця і мела статус гораду. Пра Дрыбін з Літоўскай метрыкі можна даведацца аж на дзвесце гадоў пазней, і толькі ў 1632 годзе ў тастаменце (завяшчанні) віленскага ваяводы Ільва Сапегі ўзгадваюцца Дрыбін і Дрыбінская пушча.

Тутэйшыя землі неаднаразова былі ў цэнтры ваенных падзеяў, таму да сёння захавалася мала гістарычных помнікаў. Буйнейшы на той час горад краю – Расна – неаднаразова захоплівалі маскавіты, рабавалі і спальвалі. Так было ў 1535, 1563, 1580-м гадах. Падчас вайны 1654-67 гадоў пасля чарговага захопу Расны ў Масковію былі сагнаныя шмат мясцовых рамеснікаў, якія потым працавалі ў Маскве ды іншых гарадах Маскоўскай дзяржавы.

У гады Паўночнай вайны (1700-1721 г.г.) у верасні 1708 г. генерал Баўр з кавалерыяй знаходзіўся ў Дрыбіне і дакладаў Пятру I аб перасоўванні Шведскага войска ў наваколлі Дрыбіна. Расійскае войска паліла на шляху ворага харчаванне, пабудовы і хлеб на карані. Быў спалены і Дрыбін.

Пасля падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе Дрыбін адышоў да Расійскай імперыі.

У 1812 годзе Дрыбін быў зноў спалены – на гэты раз войскамі Напалеона, які падчас паходу быў у Расне.

Сярод гэтага негатыву можна ўзгадаць і дзве прыемныя падзеі. У 1863 годзе па дарозе з Горак на Расну ў Дрыбіне спыняўся на адпачынак атрад паўстанцаў Кастуся Каліноўскага. Атрадам кіраваў бліжэйшы паплечнік Каліноўскага Людвіг Звяждоўскі. А ў 1924 годзе Расну наведаў класік беларускай літаратуры Якуб Колас.

Аднак вір падзеяў не поўнасцю вынішчыў гістарычныя абрысы Дрыбіншчыны. Захаваліся касцёл ХІХ ст. і панская сядзіба ў вёсцы Расна, Пакроўская царква ў в.Кішчыцы, грамячая крыніца ля в.Расна, аднаўляецца некалі знішчаная бальшавікамі Спаса-Прэабражэнская царква ў самім Дрыбіне.

Дрыбіншчыны сталася не толькі родным домам для тых, хто на ёй нарадзіўся. У 1990-1998 г.г. у вёсках Трылесіна, Расна, Пудаўня, Міхееўка, Кароўчына і Белая пабудаваныя пасёлкі для перасяленцаў з тэрыторыяў, забруджаных пасля Чарнобыльскай катастрофы.

Быў, ёсць, буду?

Дрыбіншчына атрымала статус асобнага раёну 17 ліпеня 1924 г. І нездарма. Тут даўно развівалася інфраструктура. Яшчэ ў 1910 годзе адчынілася паштова-тэлеграфнае аддзяленне, у 1911 – ашчадная каса і аптэка, у 1915 – прызыўны пункт. Аднак савецкая ўлада тут дзейнічала, мякка кажучы, непаслядоўна і ў 1931 г. Дрыбінскі раён быў ліквідаваны. Зноў яго аднавілі ў 1935 г.

Ад чарговага дзялення і далучэння Дрыбіншчыну выратавала хіба толькі тое, што ад 14 ліпеня 1941 г. раён акупавалі нямецкія войскі. Падчас вайны ў мясцовасці дзейнічалі партызанскія групы і брыгада “Звязда”. У кастрычніку 1943 г. частка раёна была вызваленая. Але фронт стаяў па рацэ Проня да 23 чэрвеня 1944 года і ў выніку баявых дзеянняў Дрыбін быў цалкам разбураны.

16 верасня 1959 г. Дрыбінскі раён быў ізноў скасаваны. Дрыбін зрабілі цэнтрам сельсавету, у які ўваходзіла 26 населеных пунктаў. Напрыканцы 70-х гадоў у Дрыбінскім сельсавеце пражывала 8 тыс. жыхароў.

29 снежня 1989 г. Дрыбінскі раён савецкая ўлада аднавіла ў каторы раз. У яго ўвайшлі 4 сельсаветы з Горацкага раёну і 2 – са Шклоўскага. Плошча раёну склала 766 кв. км. Насельніцтва – каля 15 000 чалавек.